Anna Sobala-Zbroszczyk

Czym jest rozumienie?  Jak uczyć rozumienia?
Co zrobić, by uczeń rozumiał tekst, który czyta?

Każdy tekst - literacki, publicystyczny, naukowy, ale i użytkowy lub będący produktem kultury masowej, tj. mapa, wykres, reklama, komiks – równie ważny, bo związany z codziennością, po prostu obecny w życiu każdego. Na te pytania będziemy szukać odpowiedzi, analizując różne umiejętności potrzebne do rozwiązania zadań uczących czytania ze zrozumieniem.
Będziemy też studiować kroki, jakie trzeba zrobić w celu wykształcenia tej umiejętności, niezbędnej, by poruszać się we współczesnym świecie.

Zadania są podzielone na trzy części, a każda ilustruje tezę mówiącą o tym, czym jest rozumienie, na czym polega ta trudna sztuka. Oczywiście, rozumienie jest procesem złożonym i trudno wyizolować z niego konkretne części, dlatego też przyporządkowanie zadań kolejnym tezom jest raczej umowne. Niemal każdy tekst, wokół którego są zbudowane, mógłby służyć ilustracji innej tezy, a jego zrozumienie wymaga zastosowania wielu strategii, nie tylko jednej, na której skoncentrowaliśmy się akurat w tej części.

Intencją naszego tekstu jest właśnie pokazanie, jak wielu różnych umiejętności trzeba uczyć, by uczeń opanował umiejętność czytania ze zrozumieniem. Zadania są przeznaczone dla uczniów znajdujących się na różnych etapach edukacji – podstawowej i gimnazjalnej. To nauczyciel zdecyduje, jaką umiejętność powinni kształcić, nad rozumieniem jakiego typu tekstów intensywniej pracować.

Zadania poprzedzone są zwykle komentarzem, opisującym bliżej tę umiejętność, a czasami także propozycjami ćwiczeń niezbędnych, by przygotować ucznia do ich rozwiązania. Umiejętność rozumienia wydaje się bowiem często czymś tak oczywistym i podstawowym, że zapominamy, iż uczeń nie nabywa jej niejako przy okazji - a to nauki czytania, a to prowadzonej na lekcji dyskusji czy po wysłuchaniu nauczycielskiego wykładu. Dlatego wymaga ona nieustannych ćwiczeń i na to staramy się położyć nacisk w tym tekście.

Zachęcamy do nieustannej weryfikacji dokonanych już interpretacji, sprawdzania, czy po drodze, wykonując kolejne ćwiczenia, nie zgubiliśmy czegoś ważnego, nie przeoczyliśmy jakiegoś fragmentu. W hermeneutyce, współczesnej filozofii kładącej szczególny nacisk właśnie na dzieło rozumienia świata, jest ono bowiem wiecznie niedokończone, wymagające nieustannego wysiłku, który jest jednak konieczny, byśmy mogli uważać się za rozumnych ludzi.

Poniżej przedstawiam trzy TEZY i zadania do nich.

Kliknij aby zobaczyć kolejne artykuły i zadania:

TEZA I. Rozumienie to sztuka poprawnego wnioskowania.

Część I - zawiera materiał pomocniczy "Bieg przez płotki" (wykres) oraz pięć przykładowych zadań:
Zadanie 1. Określenie tematu zadania.
Zadanie 2. Odczytanie zawartości wykresu.
Zadanie 3. Gromadzenie danych.
Zadanie 4. Wnioskowanie na podstawie wykresu.
Zadanie 5. Interpretacja tytułu. 

Część II- zawiera materiał pomocniczy: „Jak często przeklinasz?” oraz 6 przykładowych zadań:
Zadanie 1. Określenie tematu zadania.
Zadanie 2. Odczytanie zawartości wykresu.
Zadanie 3. Określanie stosunków ilościowych.
Zadanie 4. Porównywanie danych.
Zadanie 5. Wnioskowanie na podstawie wykresu - część 1.
Zadanie 6. Wnioskowanie na podstawie wykresu - część 2.

TEZA II. Rozumienie to sztuka wymagająca uważnego czytania.
Dwa zadania do materiału pomocniczego:  Przepis na "smaczliwkę z patelni")
Zadanie 1. Uważne czytanie.
Zadanie 2. Rozróżnianie stylów wypowiedzi, określanie cech danego stylu.

TEZA III. Rozumienie to sztuka dostrzegania faktów i odróżniania ich od opinii.
Dwa zadania:
Zadanie 1. Rekonstrukcja wydarzeń, czyli zebranie faktów.
Zadanie 2. Odróżnianie faktów od opinii.