Jak czytać słowniki
Słownik powinien stać w zasięgu ręki i wzroku. I to nie jeden. Przynajmniej trzy: ortograficzny, języka polskiego i wyrazów obcych. No, jeszcze poprawnej polszczyzny. Przydałyby się też: etymologiczny, frazeologiczny, interpunkcyjny, nazw własnych. I różne polsko-obcojęzyczne.
Często zniechęcamy się wertowaniem setek słownikowych stron w poszukiwaniu jakiegoś hasła, przy którym dodatkowo są jeszcze tajemnicze znaki. To one odsyłają do części opisowej, z której dowiemy się nie tylko, jak jest dobrze, ale i dlaczego. Spróbujmy rozszyfrować niektóre z nich: - „Wielki słownik ortograficzny PWN” (pod red. Edwarda Polańskiego, PWN 2003) – obok haseł liczby w nawiasach. To numery punktów w części opisowej, w których znajdziemy zasady. Np. przy haśle nowo wybudowany jest [134]. W części opisowej szukamy punktu 134 i czytamy, że nowo wybudowany piszemy rozdzielnie, bo...
- „Ortograficzny słownik języka polskiego” (pod red. A. Markowskiego, Wilga 2000) – znajdziemy tu wszystkie formy wyrazów, które mogą budzić wątpliwości, a reguły podane są w przejrzystych tabelach. Na końcu części opisowej dodano „Ważne reguły uzupełniające”. Też w punktach.
- „Słownik języka polskiego” (pod red. Mieczysława Szymczaka, PWN 1998) – przy hasłach są literki i rzymskie cyfry, a na końcu definicji wyjaśnienie, z jakiego języka pochodzi słowo, np. „kawa – ż IV, CMs. kawie; lm D. kaw... <tur.>” – kawa jest rzeczownikiem rodzaju żeńskiego, odmienia się według IV grupy deklinacyjnej (tabele są w części opisowej), w celowniku i miejscowniku ma formę: kawie, a w dopełniaczu liczby mnogiej – kaw, pochodzi z języka tureckiego.
- „Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN” (pod red. Andrzeja Markowskiego, PWN 2002) – tu znajdziemy także kwalifikatory (określają znaczenia specjalistyczne, np. ekon. – ekonomiczne, a także stopień poprawności i zasięg występowania, np. pot. – potoczne), odesłanie do danego hasła w części opisowej, przykłady użycia wyrazu, skróty bibliograficzne, np. „oda – ż, IV, lm D. ód (nie: od)... Oda to rzeczownik rodzaju żeńskiego, odmienia się według IV grupy deklinacyjnej, dopełniacz liczby mnogiej ma postać ód, nie – od. Na końcu części teoretycznej znajdziemy to co niezbędne do tego, by przygotować się dobrze do egzaminu z nauki o języku.
- „Słownik wyrazów obcych” (PWN 2000) – w nim oprócz znaczenia wyrazów znajdziemy informacje o ich pochodzeniu i o tym, jak wymawiać obce słowa, oraz kwalifikatory. Żeby rozszyfrować skrót pochodzenia wyrazu, trzeba przeczytać wstęp, np. „prereformacja – hist. ruchy religijne, głównie husytyzm, poprzedzające reformację lutersko-kalwińską. <pre- + reformacja>” – kwalifikator hist. oznacza „historia”, a budowę wyrazu objaśniono w nawiasie (można teraz sprawdzić znaczenie „pre-” i „reformacja”, bo te hasła na pewno są w słowniku).
Na rynku jest wiele słowników także innych wydawnictw, np.: Wiedzy Powszechnej, WSiP, Wilgi, Bertelsmana czy wydawnictwa Europa. Coraz częściej w słownikach definicje pisane są w bardziej przystępny sposób. Taki jest np. „Inny słownik języka polskiego PWN” (pod red. Mirosława Bańki, PWN 2000). Oto, co wyczytamy pod hasłem „kot”: „Kot to nieduże zwierzę o miękkiej sierści, długich wąsach i łapkach zakończonych pazurkami”, a na marginesie: RZ MZW. A co to znaczy? Dowiemy się, gdy przeczytamy... część opisową.
Teresa Kruszona
|
|
|
|
<< powrót
|