Pora na czytanie ze zrozumieniem tego, co często towarzyszy tekstom – wykresów i map.
Niech cię nie zmyli lakoniczność, można z nich wiele wyczytać. A do tego tekst o czytaniu treści zadań matematycznych

Czytanie wykresu
Przyswojenie wykresu to dopiero czytanie ze zrozumieniem! Wykres może bowiem dać nam naprawdę do myślenia.
Jak? Rozważmy to na przykładzie.

1. Zrozumieć tytuł
Tytuł „Czy uczniowie znają swoje prawa i obowiązki” oznacza, że takie pytanie zadano osobom badanym. Nie zawsze tak jest, tytuły wykresów bywają lakoniczne („znajomość szkolnych zasad wśród uczniów”) lub mało informacyjne („co wiedzą o szkole”).

2. Co oznaczają osie
- Oś pionowa informuje – czytamy – o „procencie odpowiedzi »tak«”, oczywiście na tytułowe pytanie. Im wyższy słupek, tym wyższy ten procent. Obok słupka podana jest dokładna wartość w procentach.
Uwaga! Ta wartość oznacza średni wynik w danej grupie.

Warto zauważyć, że z wykresu nie dowiadujemy się, czy można było odpowiedzieć tylko „tak” lub „nie”, czy też jak w wielu badaniach dopuszczano odpowiedź „trudno powiedzieć”.

- Oś pozioma oznacza odpowiedzi uzyskane w różnych typach szkół. Jak widać, wśród szkół ponadgimnzjalnych są tylko licea ogólnokształcące (zabrakło m.in. techników). Zauważmy też, że każdemu typowi szkoły odpowiadają dwa słupki o różnych kolorach
u Kolory słupków oznaczają odpowiedzi na tytułowe pytanie udzielone przez dwie różne badane grupy: uczniów (kolor czerwony) i nauczycieli (niebieski). Informuje o tym legenda pod głównym pytaniem. Dlatego zamiast trzech słupków (tyle jest rodzajów szkół) mamy ich sześć – każdorazowo przedstawiono osobno odpowiedzi uczniów i nauczycieli.

3. Oswajanie wykresu
Powinieneś oswoić się z wykresem, lepiej opanować język, jakim on przemawia. Żeby to osiągnąć, odpowiedz na następujące pytania:
- Jak odróżniają się odpowiedzi uczniów i nauczycieli? (kolorem)
- Ile typów szkół wyodrębniono? (trzy)
- Jaką najwyższą wartość pokazano na wykresie? (70 proc. odpowiedzi „tak”). Kto tak odpowiadał? (nauczyciele liceów)
- Jaka jest wartość najniższa? (32 proc. „tak” wśród uczniów liceów)

4. Obserwacje i pierwsze wnioski
Zauważ, że wykres przekazuje tak wiele informacji, że pozwala na kilka rodzajów porównań.
 
- Porównanie odpowiedzi uczniów i nauczycieli:
Popatrz: zawsze lewy słupek (odpowiedzi uczniów) jest niższy niż prawy (odpowiedzi nauczycieli). Oznacza to, że nauczyciele w większym stopniu niż uczniowie sądzą, że uczniowie znają swoje prawa i obowiązki. To jest twoja obserwacja nr 1.

-  Porównanie odpowiedzi nauczycieli w różnych typach szkół:
Jak widać, odpowiedzi nauczycieli są do siebie dość podobne: 68 proc., 66 proc. i 70 proc. Tak jakby nauczyciele różnych typów szkół mieli podobne przekonanie o wiedzy swoich uczniów. To jest twoja obserwacja nr 2.

- Porównanie odpowiedzi uczniów w różnych typach szkół:
Tu jest inaczej niż wśród nauczycieli: występują duże różnice między typami szkół. Najwięcej procentowo odpowiedzi „tak” udzielili uczniowie podstawówek (57 proc.), najmniej liceów (32 proc.). To twoja obserwacja nr 3

- Jak widać na wykresie, rozbieżność między słupkiem uczniów i nauczycieli różnie wraz z poziomem szkoły: różnica wynosi 11 proc. dla szkół podstawowych, 24 proc. dla gimnazjów i aż 38 proc. dla liceów.  To obserwacja nr 4

5. Interpretacja wyników
Każda z tych obserwacji może być punktem wyjścia do dalszych interpretacji.

- Dlaczego nauczyciele znacznie częściej niż uczniowie wyrażają opinię, że prawa i obowiązki uczniów są im znane?
Czy masz jakieś przypuszczenia?

Może dlatego, że czują się odpowiedzialni za to, że nie poinformowali uczniów o prawach i obowiązkach? Może dlatego, że bardziej niż uczniowie utożsamiają się ze szkołą, a w szkole uczniowie powinni znać swe prawa?

A może masz inne hipotezy?
- Podobieństwo odpowiedzi nauczycieli nie dziwi: to wszak jedna grupa zawodowa, o jednolitej – jak widać – ocenie skuteczności wychowaczej szkoły.
- Ciekawe jest natomiast zróżnicowanie odpowiedzi uczniów. Zauważ, że kolejne czerwone słupki są – im dalej w prawo – coraz niższe, a to oznacza, że procent odpowiedzi „tak” maleje wraz z wiekiem badanych. Może to oznaczać, że starsi uczniowie częściej niż młodsi krytycznie oceniają szkołę, co wyraża się w większej liczbie negatywnych odpowiedzi.

Skąd ten krytycyzm?
Może to wyraz młodzieńczego buntu, który pojawia się w gimnazjum i nasila w liceum? Może odpowiadając często „nie”, starsi uczniowie chcieli dać do zrozumienia nie tyle, że nie znają swych praw, lecz że ich nie mają?
A może starsi uczniowie są bardziej świadomi rzeczywistego stanu wiedzy (czy raczej niewiedzy) uczniów niż młodsi i dlatego odpowiadają częściej „nie”?
- Rosnąca rozbieżność ocen uczniów i nauczycieli w gimnazjach, a zwłaszcza liceach, może być wyrazem potencjalnego konfliktu między tymi dwiema grupami: uczniowie sa zaniepokojeni tym, że nie znają swoich praw i obowiązków, ale nauczyciele nie widzą tu żadnego problemu.