Notować, czyli myśleć

Uwaga! Do kilku sposobów notowania przygotowaliśmy
wykresy- wzory graficzne, prosze zobaczyć (jpg) >>

Notowanie powinno być wyrazem myślenia. I odwrotnie, mądre notowanie wymusza dogłębne zrozumienie, czyni naukę ciekawszą i sensowną. O ile potrafimy notować, a szkoła - niestety - tego nie uczy.

Oto kilka, wybranych przez nas, prostych sposobów notowania, które wspierają myślenie.

Zanim któryś z nich zastosujesz, musisz określić, jakiej operacji myślowej wymaga dane zadanie - czy chodzi o klasyfikację, rozwiązanie problemu, poszukiwanie przyczyn i skutków czy może jeszcze coś innego.

Rodzicu, nauczycielu! Zwróćcie uwagę, czy i jak notują wasi podopieczni materiał z lekcji czy podręczników. Wykorzystajcie poniższe pomysły, dodajcie do nich własne!

Słońce, czyli określ cechy

Gdy uczysz się czegoś nowego i chcesz w wyrazisty sposób przedstawić odpowiedzi na podstawowe pytanie:

·                    Co to takiego? Jakie ma cechy?

[obok środkowego koła] renesans w architekturze

[w kolejnych kołach wokół] narodził się we Włoszech; nawiązanie do antyku; dążenie do harmonii; budownictwo świeckie: pałace, kamienice, ratusze; kolumny zakończone ozdobnymi kapitelami; ozdobne wejścia z krużgankami i attykami; kopuły i pełne łuki  

Drzewo, czyli zrób z  tym porządek

Gdy poznajesz jakiś obszar wiedzy i chcesz go uporządkować. Pytasz:

·                   Na jakie kategorie można podzielić ten zbiór obiektów?

·                   Co jest nadrzędne, a co podrzędne

·                   Jakie obiekty wchodzą w skład poszczególnych kategorii?

Królestwa: zwierzęta, grzyby, rośliny zielone, bakterie protisty

Typy (zwierząt): strunowce, stawonogi, mięczaki ...

Gromady (strunowców): ssaki, ptaki, płazy ...

Rzędy (ssaków): drapieżne, naczelne, nieparzystokopytne ...

Rodziny (drapieżnych): psowate, kotowate, niedźwiedziowate ...

Rodzaje (psowatych): pies, lis, jenot ...

Gatunki (psów): pies domowy, wilk, szakal

Rasy (psów domowych): jamnik, wilczur, collie

Pole wspólne i odrębne, czyli porównaj, żeby zrozumieć

Gdy chcesz lepiej uchwycić podobieństwa i zarazem cechy specyficzne dwóch obiektów, tak by je lepiej zrozumieć, a także ocenić. Pytasz:

·                    Jakie są podobieństwa między dwoma obiektami (pojęciami, ideami, przedmiotami, zjawiskami itp.)?

·                    Czym się różnią. Jakie każdy z nich ma cechy niepowtarzalne?

Nazizm // Komunizm

Wspólne: rządzi jedna partia; dyktator na czele; ideologia obowiązująca wszystkich; indoktrynacja; wojsko na usługach reżimu; policja kontrolująca życie prywatne, cenzura – brak wolnych mediów; ograniczanie praw i wolności, monumentalizm w architekturze i sztuce rozwinęły się w XX wieku

Rozdzielnie; nazizm - nacjonalizm, eksterminacja Żydów i innych „niższych ras”, obozy koncentracyjne,

Komunizm - ideologia rewolucyjna, łagry, gospodarka nakazowa, zwalczanie religii i Kościoła

Tabela, czyli uporządkuj według cech

Idealna forma, by ogarnąć myślowo jakiś obszar wiedzy. Pytasz:

·      Czym różnią się, a w czym są podobne obiekty, pojęcia, wydarzenia, postaci...

Na ogół w tabeli opisuje się obiekty proste (np. tabela kontynentów, gdzie w kolumnach pojawia się wielkość, liczba ludności, klimat itp.). Ale także na polskim nauczyciel może poprosić uczniów o zrobienie tabeli ulubionych książek, gdzie kolejne kolumny będą miały nie tylko charakter faktograficzny (autor, czas i okoliczności powstania, główni bohaterowie), ale i bardziej subiektywny (co jest dla mnie najważniejsze w tej książce). Taka tabela nie tylko porządkuje wiedzę, ale skłania też ucznia do szukania specyficznych wartości dzieł literackich literackich, uczy głębszych porównań.

Oś czasu, czyli lokalizuj w czasie

·                    Co się stało? W jakiej kolejności następowały wydarzenia?

·                    Jakie były fazy tego procesu? (ewentualnie)

Przykład: przebieg powstania listopadowego (opracował Krzysztof P., uczeń III klasy gimnazjum)

Strzałki czyli przyczyny i skutki

Ogromne zastosowanie, wszędzie tam, gdzie wyjaśnienie, dlaczego coś się zdarzyło.

·                    Jakie są przyczyny tego zjawiska (procesu, wydarzenia, zachowania)?

·                    Jakie są skutki bezpośrednie?

·                    Jakie dalsze następstwa można przewidywać?

Przykład: wycinanie lasów tropikalnych

Przyczyny:

Ø      bieda w krajach rozwijających się

Ø      nadmierne zaludnienie krajów biednego Południa - konieczność szukania nowych terenów rolnych

Ø      nadmierna konsumpcja w krajach „bogatej Północy”

Ø      postkolonialna eksploatacja

Ø      ciężar długu zagranicznego i niekorzystne relacje cenowe w handlu Południa z Północą

Skutki bezpośrednie:

Ø                  utrata bioróżnorodności (rocznie giną tysiące gatunków roślin i zwierząt rocznie)

Ø                  degradacja gleby na terenach wycinki

Ø                  zaburzenia stosunków wodnych (susze i gwałtowne ulewy, niszczenie źródeł wody pitnej)

Ø                  upadek tradycyjnej kultury i stylu życia tubylców

Dalsze następstwa:

dalsze ocieplanie się klimatu (mniej lasów to mniejsza absorpcja wytwarzanego przez gospodarkę dwutlenku węgla)

Ø                  straty gospodarcze w perspektywie globu (niszczenie zasobów o wartości ok. 45 mld rocznie)

Ø                  zaburzenia klimatyczne (prowadzące do katastrof naturalnych)

Plan, czyli rozwiąż ten problem

Gdy masz sam zaplanować jakieś działania albo zastanawiasz się, jak coś planował bohater literacki lub przywódca polityczny (a także, gdy rozważasz swoje życiowe decyzje). Pytasz:

·                    W czym leży problem?

·                    Jakie są jego źródła?

·                    Jakie są zasoby i ograniczenia?

·                    Jakie są możliwe rozwiązania?

·                    Które rozwiązanie jest najlepsze?

·                    Jak można je zrealizować?

Problem: Jak zlikwidować dzikie wysypisko śmieci w podmiejskim lasku?

Źródła: brak koszy na śmieci w lesie, zła organizacja gospodarki odpadami w gminie, niesprawność straży miejskiej, brak zorganizowanego systemu wywozu „większych” śmieci z gospodarstw domowych (łóżek, starych pralek itp.), niska świadomość ekologiczna obywateli.

Zasoby: przychylność władz miasta, współpraca straży miejskiej, zainteresowanie uczniów pobliskiego gimnazjum tą sprawą, działalność stowarzyszenia ekologicznego „Nasza zielona gmina”.  

Ograniczenia: brak funduszy na nowe śmietniki ekologiczne

Niechęć policji do inicjatywy

Bieda w naszej gminie

Sposoby rozwiązania:

Wywiezienie śmieci na legalne wysypisko

Umieszczenie w miejscu dzikiego wysypiska tablicy ostrzegającej przed wysoką karą

Ustawienie w pobliżu lasu śmietników (najlepiej ekologicznych)

Akcja edukacyjna prowadzona przez uczniów wśród mieszkańców gminy „Nie zaśmiecaj sobie lasu”

Zaangażowanie policji i straży miejskiej w ochronę lasu

Zmobilizowanie lokalnych mediów

Najlepsze rozwiązanie:

Pozostawiamy Czytelnikowi pomyślenie nad tym, co wybrać i jak to zrealizować

Oś albo dwie, czyli oceń coś na skali

 Taka forma notowania wymaga czasem twórczego podejścia, ale owocuje głębszym zrozumieniem jakiegoś obszaru rzeczywistości. Najważniejsze jest wymyślenie dobrych wymiarów, warto z tym poeksperymentować. Pytasz:

·                    Jak na tych dwóch wymiarach (skalach) lokują się analizowane obiekty (gatunki, zjawiska, instytucje, postaci)?

Drogowskazy, czyli punkty widzenia

Zastosuj, gdy chcesz uchwycić różnice światopoglądów, programów politycznych itp. W jaką stronę prowadzą? Pytasz:

·                    Jak analizowane punkty widzenia wpływają na sposób widzenia świata, postawy, zachowania?

Drogowskazy: liberalizm, konserwatyzm

Ø                  Wolność: fundamentalna wartość w życiu człowieka / ważna, ale może być niebezpieczna

Ø                  Wolność słowa: prawo do głoszenia swoich poglądów gwarancją wolności/ wolność słowa owszem, ale dlaczego ludzie bezmyślni też mają z niej korzystać?

Ø                  Wspólnota: może czasem ograniczać wolność jednostki, lepsze są dobrowolne stowarzyszenia / rodzina, społeczność lokalna i inne naturalne wspólnoty kształtują człowieka i należy im się szacunek oraz ochrona

Ø                  Tradycja: ogranicza wolność / należy ją pielęgnować, powinna - podobnie jak religia - kształtować prawo i obyczaje

Ø                  Państwo: powinno w minimalnym stopniu wpływać na życie obywateli i być neutralne światopoglądowo/ powinno stać na straży prawa, religii, wspólnot naturalnych