Myślenie wygrywa

Patronat nad programem „Myślę” w akcji „Szkoła z klasą” objął Aleksander Wolszczan, profesor Penn State University (USA), odkrywca pierwszego układu planetarnego poza Układem Słonecznym, wymieniany jako kandydat do Nobla.

Panie Profesorze, czy myślenia można się nauczyć?

- Trzeba ćwiczyć, w przeciwnym wypadku pożytek z myśli będzie zaskakująco mizerny. Przychodzimy na świat ze zdolnością do myślenia, ale co z nią dalej zrobimy, w dużej mierze zależy od nas samych.

Zasłynął Pan wyjaśnieniem zagadki nieregularnych rytmów pewnego pulsara. Wysunął Pan hipotezę, że odpowiadają za to planety, choć wcześniej nikt planet poza Układem Słonecznym nie odkrył. „Gazecie” Pan opowiadał: „Opracowałem model, dopasowałem do niego dane obserwacyjne i raptem wszystko pasowało. Mój pomysł, taki trochę zwariowany, okazał się rzeczywistością”. Takie to było proste?

 - Nie, choć od początku byłem pewny, że to planety są przyczyną nieregularności w wirowaniu pulsara. Pamiętam, że siedziałem przed komputerem i próbowałem dopasować swą hipotezę do obserwacji. Za pierwszym razem nie wyszło. Mogłem porzucić pomysł z planetami, zająć się czym innym i stracić rok, a może więcej. Ale nie poddałem się. I wtedy wpadłem na pomysł, że orbity tych moich planet wcale nie muszą być kołowe. Jak spłaszczyłem trajektorie, to wszystko wspaniale zaczęło do siebie pasować. W pół godziny miałem rozwiązanie. Wszystko dzięki temu, że oderwałem się od automatycznego skojarzenia: planeta, orbita, koło.

Myśleć to zatem oderwać się od nawyków, stereotypów?

 - Natura wyposażyła nas w instynkt, który „myśli” za nas i działa szczególnie w krytycznych sytuacjach. Do tego doszły inne „instynkty”, takie automatyzmy,  potrzebne do borykania się z cywilizacją. Niestety, takie instynktowne reakcje nie idą w parze z myśleniem i najczęściej już po fakcie zdajemy sobie sprawę z tego, że „gdybyśmy mieli czas pomyśleć”, to wszystko byłoby inaczej. Dlatego proponuję: mniej automatyzmów, panujmy nad instynktem, zastępujmy go myśleniem. Wtedy trudno przegrać!

Rozmawiał Piotr Cieśliński