I ty możesz być Sokratesem

Sokrates uważał, że ludzi można uczyć cnoty, a ściślej rzecz biorąc - uczyć rozumu,  by doprowadzić ich do cnoty.

Realizował dwie metody takiej nauki.

Negatywna metoda elenktyczna (zbijania) polegała na oczyszczaniu umysłu z wątpliwych założeń i twierdzeń - Sokrates przyjmował fałszywą tezę swego rozmówcy i wyciągał z niej konsekwencje sprzeczne z tą tezą lub z powszechnie podzielanymi prawdami.

Pozytywna metoda maieutyczna (położnicza) polegała na zadawaniu rozmówcy serii pytań tak, by wydobyć z niego prawdziwą wiedzę, którą - jak wierzył Sokrates - każdy nosi w sobie. Zwykle polegało to na porównywaniu wielu zdarzeń czy sytuacji, np. różnych dobrych zachowań człowieka, by na tej podstawie znaleźć np. pojęcie dobra.

Do dziś metoda sokratejska bywa źródłem inspiracji dla nauczycieli.

Oto zestawienie pytań, które należy stawiać uczniom, by pomóc im lepiej zrozumieć to, czego się uczą. Wiele z nich można znaleźć w rozmowach Sokratesa spisanych przez jego ucznia Platona. Zadaje się je, aby uruchomić refleksję ucznia, czasem zachwiać jego przekonaniami, a zawsze doprowadzić do ich lepszego zrozumienia i wyartykułowania.

PYTANIA WYJAŚNIAJĄCE:

1.                   Co masz na myśli? Jakie jest twoje stanowisko?

2.                   Czy mógłbyś to wyrazić w inny sposób?

3.                   Co rozumiesz przez... (np. sprawiedliwe rozwiązanie, gorący temat, to, co dobre dla młodych ludzi)?

4.                   Czy twoja główna teza to... (np. że młodzi muszą się zawsze buntować) czy raczej... (że bunt młodych wynika z błędów starszego pokolenia)?

5.                   Czy mógłbyś podsumować to, co powiedział Staszek? Staszku, czy o to ci chodziło?

PYTANIA O ZAŁOŻENIA

1.                 Jakie założenia przyjąłeś?

2.                 Jakie inne założenia można było przyjąć?

3.                 Zakładasz chyba, że... (np. młodzi ludzie zawsze się buntują). Czy dobrze cię rozumiem?

4.                 Dlaczego swoje rozumowanie opierasz na założeniu, że... a nie np. że...?

PYTANIA O DOWODY

1.                   Czy możesz podać przykład potwierdzający tę tezę?

2.                   Jakie rozumowanie doprowadziło cię do poglądu, że...?

3.                   A jak twoje opinie pasowałyby do takiego oto zdarzenia...?

4.                   Czy masz dostateczne powody, by wierzyć, że...?

5.          Co mogłoby cię skłonić do zmiany poglądu?

PYTANIA O ODMIENNE PERSPEKTYWY

1.                 Co by na to powiedział ktoś, kto się z tobą nie zgadza?

2.                 Jak można o tym pomyśleć inaczej?

3.                 Jak różni się podejście Antka i Kamila? A w czym jest podobne?

PYTANIA O KONSEKWENCJE

1.                   Skoro założyłeś, że... , to co się zdarzy dalej? Jak postąpi bohater? Jak zachowa się kula na równi pochyłej? Jak zmieni się klimat pod wpływem ciepłego prądu? Jak będą się zmieniać nastroje społeczne?

2.                   Jakie będą dalsze konsekwencje opisanych przed chwilą zdarzeń? Dlaczego? 

Alicja Pacewicz